Zbiór informacji o zdarzeniach katastrofalnych w środowisku Dolnego Śląska prowadzony od grudnia 2007 r. oraz dodatkowe wiadomości z innych części kraju, Europy, świata o najbardziej spektakularnych procesach geomorfologicznych
sobota, 02 lipca 2011
Rzeka Ślęza

Przepływająca przez Wrocław Slęza jest ciekiem, który z reguły nie budzi większego zainteresowania. Nie ma na jej temat wielu informacji w literaturze hydrologicznej czy geomorfologicznej. Ślęza ma swoje źródła na Przedgórzu Sudeckim, w obrębie Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Jej zlewnia obejmuje obszar ok. 971,5 km², długość uregulowanego koryta wynosi ok. 78,6 km. Rzeka przecina głównie tereny rolnicze. Po minięciu zachodnich osiedli Wrocławia uchodzi do Odry na wysokości Kozanowa. Najważniejszymi dopływami Ślęzy są: Szklarka (lewy dopływ), Krzywula (lewy), Oleszna (lewy), Mała Ślęza (prawy), Żurawka (prawy), Kasina (lewy). W granicach Wrocławia, oprócz Kasiny, do Ślęzy uchodzą też: Olszówka Krzycka, Grabiszynka i Toczek. Reżim rzeki jest mieszany - śnieżno-deszczowy, z maksimami przepływów w marcu i lipcu. Najniższe stany wody obserwowane są jesienią (wrzesień-listopad) i zimą (grudzień-styczeń).

Przy odrobinie większego zainteresowania okazuje się, że Slęza jest sprawczynią wielu problemów natury hydrologicznej i ekonomicznej. Jak pokazały zdarzenia z 2010 r., jej wezbrania mogą powodować poważne zagrożenie powodziowe. Dotyczy to choćby odcinka ujściowego przy Kozanowie, gdzie podczas wysokiego stanu Odry na Ślęzie dochodzi do zjawiska cofki.

Koryto Slęzy jest na wielu odcinkach zamulone i nierzadko zarośnięte. Sytuacja taka powoduje, że na wysokości wsi Rzeplin, Karwiany i Komorowice podczas wysokiego stanu wody Ślęzy dochodzi do cofek na jej dopływach - Żurawce i Żalinie. W konsekwencji zalaniu poddane są okoliczne pola oraz miejscowości Żórawina i Stary Śleszów. W nie najlepszej kondycji są wały przeciwpowodziowe. Również brzegi rzeki bywają silnie podmyte (co ilustruje poniższa fotografia z wrocławskiego Muchoboru, wykonana w czerwcu 2011 r.).

Ślęza

W ostatnich latach na Ślęzie aktywnie działają Bobry. W 2010 r. w gminie Żurawina rolnicy złożyli wniosek o odstrzał lub przeniesienie bobrzych rodzin, spiętrzających wodę i podkopujących wały przeciwpowodziowe. Decyzja taka nie została wydana, planuje się natomiast wprowadzić szereg rozwiązań przeciwodziałających niepożądanej aktywności zwierząt.

 

piątek, 17 grudnia 2010
Studia podyplomowe

Na Uniwersytecie Wrocławskim przygotowane zostały nowe studia podyplomowe
Ocena zasobów środowiska i zagrożeń środowiskowych.

Studia uzyskały dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Przewidziany czas trwania studiów to II semestry.

Uwaga: zapisy tylko do 11 lutego 2011 r. (ilość miejsc ogrniczona).

Program studiów dotyczy identyfikacji i oceny powierzchniowych procesów geodynamicznych, w tym działań w ramach Systemu Ochrony Przeciwosuwiskowej w Polsce (SOPO),  hydromorfologicznej oceny rzek, zagrożeń geomorfologicznych w dolinach rzek, ochrony i rekultywacji gleb, oceny jakości powietrza i ochrony atmosfery, waloryzacji krajobrazu, zasad prowadzenia działalności gospodarczej na terenach chronionych, w szczególności na obszarach Natura 2000.
Zajęcia będą składać się z części kameralnej (wykłady, ćwiczenia, seminarium) oraz terenowej i laboratoryjnej, gdzie uczestnicy w praktyce będą ćwiczyć poznawane metody oceny i waloryzacji poszczególnych elementów środowiska.

Więcej informacji do uzyskania po kliknieciu na banner:

logo studiow

piątek, 05 listopada 2010
Wyjątkowe zdarzenia przyrodnicze na Dolnym Śląsku

W październiku ukazała się publikacja pt. "Wyjatkowe zdarzenia przyrodnicze na Dolnym Śląsku i ich skutki". Jest to monografia podsumowująca grant badawczy, wydana jako tom Rozpraw Naukowych Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego. Tekst buduje 10 rozdziałów poświęconych ekstremom meteorologicznym, powodziom, ruchom masowym, wahaniom zwierciadła wód podziemnych, prognozowaniu zjawisk ekstremalnych oraz społecznym skutkom powodzi.

Książka w całości dostępna jest na stronach internetowych Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego. Plik PDF do pobrania TUTAJ (20 MB).

środa, 15 lipca 2009
Znajdź powódź

Na stronach National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) znajduje się użyteczny serwis, którego jedną z funkcji jest wizualizacja stanów wody z sieci wodowskazowej (obecnie 2877 punktów pomiarowych) w Stanach Zjednoczonych. Na aktualizowanej bieżąco mapie wyświetla się 5 rodzajów sytuacji: bez powodzi, stan ostrzegawczy, 3 rodzaje zagrożenia powodziowego.

mapa_powodziowa

flood

Źródło: http://www.weather.gov , http://waterwatch.usgs.gov

Ciekawą inicjatywę zawiera także serwis firetree.net, gdzie autor zamieścił mapę FLOOD MAPS powiązaną z bazami danych Google Maps oraz NASA.

WEJŚCIE TUTAJ!

Inwencją wykazują się także twórcy serwisu Darmouth Flood Obsevatory, archiwizującego dane o współczesnych zdarzeniach powodziowych. Z oczywistych względów archiwum obejmuje tylko największe zdarzenia i jest stosunkowo wybiórcze. Wejście do serwisu: DFO

europe_flood

Zbiór map satelitarnych prezentujących ekstremalne procesy przyrodnicze od lat udostępnia NASA Earth Observatory. W programie MODIS Rapid Response System (The Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer) codziennie publikowane są zdjęcia w barwach rzeczywistych lub fałszywych, służące m.in państwowym instytucjom w USA, np. U.S. Forest Service do monitorowania pożarów lasów, Department of Agriculture Foreign Agricultural Service do kontroli upraw, United States Environmental Protection Agency and the United States Air Force Weather Agency do oceny zanieczyszczenia atmosfery pyłem. Korzystanie ze zbioru zdjęć jest oczywiście bezpłatne (przyimek "oczywiście" nie dla realiów instytucji państwowych w Polsce). W tej kolekcji nie brakuje naturalnie zdjęć obszarów objetych powodziami.

MODIS_floods

Kopalnią wiedzy o powodziach są strony innej rządowej instytucji amerykańskiej - U.S. Geological Survey (USGS). Znajdziemy na nich kompedium wiedzy o katastrofach naturalnych oraz udostępniane bezpłatnie dane dla dziesiątków tysięcy północnoamerykańskich wodowskazów. Wsród materiałów znajduje się m.in. przeznczona do popularyzacji wiedzy publikacja traktująca o największych powodziach w USA (plik PDF 7,5 MB TUTAJ).

plik PDF 7,5 MB

Więcej syntetycznych, niezwykle interesujących materiałów USGS znajdziesz, klikając na banner poniżej:

hazards

 

 

czwartek, 14 maja 2009
Kalkulator przepływu, prosta sprawa...

W sieci dostępna jest interaktywna aplikacja OPEN CHANNEL FLOW CALCULATOR służąca do obliczania podstawowych parametrów przepływu w kanałach otwartych (open channels). Po wybraniu jednego z czterech modelowych kształtów analizowanego koryta do kalkulatora wprowadzić należy jedynie dane: szerokość cieku, głębokość przepływu (obie jednostki po przeliczeniu na cale), współczynnik Manninga (odczytywany choćby z podanej w odrębnej zakładce rozbudowanej tabeli) i spadek podłużny (wartość bezwymiarowa, np. m/m, km/km etc.).

Niewątpliwą wadą kalkulatora jest brak dokumentacji dla działających algorytmów. Pozostaje jedynie wierzyć twórcom aplikacji w poprawność przeliczeń według znanych przecież wzorów hydraulicznych.

Dostęp do kalkulatora tutaj:

flowsizer

Źródło: http://www.flowsizer.com/

 

czwartek, 03 stycznia 2008
Ekstremalna historia Śląska

Zjawiska klimatyczno-meteorologiczne na Śląsku zaczęto regularnie opisywać dopiero od 1810 r., to jest od momentu pierwszych systematycznych pomiarów meteorologicznych. Wyniki obserwacji przesyłano do władz rejencji śląskich (wrocławskiej, legnickiej, opolskiej). Sprawozdania sporządzano dla jednego, a od 1843 r. dwóch miesięcy. Przedmiotem ocen skutków zdarzeń ekstremalnych były głównie straty w ludziach i straty materialne. Najstarsze informacje odnośnie katastrof w środowisku można odnaleźć jednak w zapiskach kronikarskich. Przykłady:

Posuchy:

- 1504 r. - w okolicach Lubania deszcz nie padał przez 10 miesięcy;

- 1540 r. - "rok wielkiej posuchy" - od 24 czerwca (św. Jana) przez 6 miesięcy nie padał deszcz, nie pojawiała się nawet rosa (?), wysychały rzeki, Odrę można było bez trudu przejechać wozem, w niektórych rejonach Śląska deszczu nie było przez cały rok, za ceber wody płacono 1 grosz praski;

- 1590 r. - wyschły Bóbr, kwisa, Kaczawa, Widawa, Oława i inne mniejsze rzeki;

Mokre lata:

- "wielkie powodzie" - 1501, 1515, 1543, 1550, 1570, 1578, 1598, 1652, 1667;

- 1501 r. - powódź objęła cały Śląsk od Opawy, Cieszyna, Racibrza i Kłodzka, przez Wrocław, Świdnicę po Zieloną Górę, powódź spowodowana była intensywnymi opadami w drugiej połowie sierpnia, trwała 6 dni, we Wrocławiu Odra i Oława utworzyły wspólne koryto;

- 1567 r. - majowy wylew Kamiennej uszkodził dachy w Cieplicach (obecnie dzielnica Jeleniej Góry);

- 1573 r. - Bóbr wylał 21 razy;

- 1622 r. - na Pogórzu Sudeckim ulewne deszcze i powodzie trwały od 8 czerwca bez przerwy 50 dni;

- 1736 r. - okres deszczowy od 10 maja do 22 lipca, nieprzerwany opad przez 73 dni;

- 1785 r. - wielka kwietniowa powódź roztopowa na Odrze;

- 1813 r. - największa odnotowana powódź w Europie Środkowej, brak dokładnych danych dla Wrocławia, powódź miała wpływ na przebieg kampanii napoleońskiej;

- 1854 r. - najbardziej katastrofalna powódź w XIX w., zalanie 1600 km2 na Dolnym Śląsku;

- 1903 r. - wielka powódź w dolinie Odry, Wisly i Dunaju;

- w pierwszej połowie XVI w. na ogólną liczbę powodzi, które nawiedziły Śląsk, jedynie 10% zanotowano w górach i na pogórzu, w drugiej połowie tego stulecia procent ten wzrósł do ok. 50, a w XVII w. nawet do 75.

Mroźne i długotrwałe zimy:

- 1513/1514 r. - klimatyczna zima od 24 października do kwietnia, mróz non stop przez 5 miesięcy;

- 1573/1574 r. - Odra zamarzła już na początku listopada;

- 1829/1830 - na Górnym Śląsku zima klimatyczna od 8 listopada, mrozy do -350 C

Ciepłe zimy:

- 1748/1749 r. - rolnicy z okolic Brzegu mogli w styczniu uprawiać zboża jare.

Opracowanie na podstawie:

Inglot S., 1986, Zjawiska klimatyczno-meteorologiczne na Śląsku od XVI do połowy XIX wieku, [w:] Z dziejów wsi polskiej i rolnictwa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa, s. 95-136.

UWAGA: należy zdawać sobie sprawę z powszechnej skłonności do przesady kronikarzy! :-)

środa, 02 stycznia 2008
Deszcz nawalny

Deszcze nawalne to w klasyfikacji Chomicza [ a = Hp (suma opadu) / t (czas trwania) ] opady atmosferyczne o natężeniu > 1 mm min-1, opad o mniejszym natężeniu nazywa sie deszczem ulewnym.

Rekordy natężenia opadu atmosferycznego w Polsce:

Legionowo 1935 r. - 8,1 mm min-1; Witów na Podhalu, 1 minuta - 11,9 mm min-1; Cieszyn 5 lipca 1997 - 27 mm min-1;

Rekordy natężenia opadu atmosferycznego na świecie:

Bonn Waldsee w Niemczech 1920 r. - 16 mm min-1; Porto Bello w Panamie 1911 r, 3 minuty - 20,7 mm min-1; Filipiny (podczas tajfunu) - 1168 mm na dobę; Cherrapunji w Indiach 1876 r. - 2587 mm w 4 dni.

poniedziałek, 31 grudnia 2007
Ryzyko, zagrożenie, vulnerability :-)

W literaturze światowej istnieje wiele definicji ryzyka. W swojej publikacji "Components of risk. A Comparative Glossary" K. Thywissen zestawiła ich aż 31, niekiedy kompletnie odmiennych od siebie. Najogólniej ryzyko to pewien wskaźnik stanu lub zdarzenia które może spowodować straty. Ryzyko jest proporcjonalne do prawdopodobienstwa wystąpienia tego zdarzenia i do wielkości strat które mogą w konsekwencji zaistnieć.

W ujęciu analitycznym ryzyko przedstawia się prostymi równaniami. Oto najbardziej uniwersalne z nich:

Można je także przedstawić w postaci funkcji:

W odniesieniu do ryzyka powodziowego do równań można wprowadzać bardziej szczegółowe warunki, np.

lub:

Potencjalne szkody wynikłe wskutek klęsk żywiołowych przedstawia się natomiast najprościej w ten sposób:

Opracowanie na podstawie:

Thywissen K., 2006, Components of Risk. A Comparative Glossary. SOURCE, Publication Series of UNU-EHS, 2, ss. 48.

Konieczny R., Walczykiewicz T., 2006, projekt dyrektywy Unii Europejskiej w zakresie redukcji zagrożenia powodziowego [w:] M. Maciejewski, M. Ostojski (red.), Zagrożenia środowiska naturalnymi zjawiskami ekstremalnymi, ser. Monografie IMGW, s. 170-177.

Langhammer J., 2007, Současné přístupy hodnocení a modelováni povodňověho rizika. [w:] J. Langhammer (red.)., Povodně a změny w krajině, Praga, s. 13-40.

niedziela, 30 grudnia 2007
Największe powodzie XX w.

Według szacunków UNESCO w XX w. wskutek powodzi na świecie mogło stracić życie ok. 9 mln osób. U schyłku stulecia w każdym roku miały miejsce 150-170 takie zdarzenia. Co roku dotykają one ok. 20 tys. ludzi. W samych Chinach, gdzie z powodziami walczy się aktywnie od 4 tys. lat między 1890 a 1960 r. życie straciło 5 mln Chińczyków.

Landsat Imagery for the Mississippi Flood of 1997(Space Imaging EOSAT)

Wyrywkowy spis największych powodzi XX w.:

1911 r. - wylała chińska rzeka Jangcy, zginęło ok. 100 tys. osób,

1931 r. - powódź na Huang Ho spowodowała śmierć 3,7 mln ludzi,

1939 r. - powódź u ujścia Huang Ho,  do 500 tys. ofiar śmiertelnych,

1942 r. - powódź w ujściowych odcinkach Gangesu i Brahmaputry, śmierć 42 tys. ludzi,

1948 r. - w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada) wielka powódź roztopowa pozbawiła dachu nad głową 2000 osób,

1953 r. - styczniowy sztorm u wybrzeża Morza Północnego zniszczył 500 km wałów morskich, 1600 km2 powierzchni Belgii i Holandii znalazło się pod wodą, zginęło 1800 osób, zostało zniszczonych 43 tys. domów, zasolenie gleby uniemożliwiło uprawę zalanych gruntów rolnych przez kilka kolejnych lat.

1953 r. - spiętrzenie poziomu morza i wywołane nim cofki we Wschodniej Anglii spowodowały smierć 300 osób,

1953 r. - jedna z najrozleglejszych współczesnych powodzi - w Amazonii zalane 4 640 tys. km2, brak wiekszych strat ze względu na minimalną gęstość zaludnienia obszaru objętego powodzią,

1966 r. - obfite pady w północnej części Włoch (w 40 godzin 1/3 rocznej sumy opadowej) spowodowały nagłe wezbranie rzek. Oprócz wielkich strat materialnych życie straciły 144 osoby. Ucierpiały zabytki Florencji (zniszczone 1400 dzieł sztuki, utopiony zbiór 1 mln książek Biblioteki Narodowej), 33 zabitych floreńczyków. Powódź tę ocenia się jako koronny przykład następstw deforestacji stoków,

1970 r. - majowa powódź w Transylwanii i Karpatach Rumuńskich wskutek opadów deszczu i śniegu,

1970 r. - powódź w Bangladeszu,  według różnych szacunków 300 tys. -1 mln zabitych,

1974 r. - wielka powódź w Australii - w ciągu 17 godzin zanotowano  480 mm opadu, w miejscowościach Darwin i Broome (Australia Zachodnia i Północna) poziom wody sięgnął wysokości słupów telegraficznych. Zginęło 200 osób, a ponad 20 tys. straciło dach nad głową. 

1986 r. - wylew Mississipi w Stanach Zjednoczonych objął powierzchnię 9,5 mln km2,

1991 r. - lipcowa powódź w Chinach określana jako "powódź XX w.", 1400 ofiar smiertelnych,

1992 r. - w listopadzie na Filipinach 2-3 tys. ofiar wskutek tzw. flash flood (nagła powódź po intensywnych opadach),

1993 r. - lipicowa powódź Mississipi i Missouri związana z działaniem El-Nino, w 9 stanach USA rzeki zalały 44 tys. km2, zniszczyły 50 tys. domów, powodując śmierć 50 osób i straty materialne szacowane na 125 mld $,

1993 r. - fala tsunami o wysokości 30 m zalała wyspę Okushiri-To na zach. od Hokkaido (Japonia) powodując śmierć 300 osób,

1994 r. - wielkie wystąpienie z brzegów Renu, nad którym zachowało się jedynie 10% naturalnych terenów zalewowych w wyniku antropopresji i utwardzania powierzchni, podtopiona Kolonia (Niemcy),

1997 r. - "Powódź stulecia" w Polsce wskutek 3 fal opadowych 3-10 lipca, 15-23 lipca i 24-28 lipca - front opadowy na kontakcie chłodnego powietrza polarno-morskiego oraz ciepłego i wilgotnego powietrza zwrotnikowego; zalane miasta Krnów, Opawa, część Ostrawy w Czechach, w Polsce np. ewakuacja 1300 mieszkańców Wilkanowa. W Kłodzku kulminacja fali Nysy Kłodzkiej 655 cm (70 cm ponad absolutne maksimum), w Trestnie przed Wrocławiem na Odrze 724 cm (294 ponad stan alarmowy), prędkość fali powodziowej 1,6 km h-1. Śmierć 55 osób, 162 tys. ewakuowano, ucierpiało ok. 1,2 mln, woda zalała 672 tys. ha ziemi, zmagało się z nią 1358 miejscowości,

1998 r. - w wyniku powodzi w Chinach i Korei Południowej straciło życie ponad 3,5 tys. ludzi, ucierpiało ok. 240 mln osób, zniszonych zostało 21,5 mln ha upraw, straty materialne wyniosły 30 mld $,

1998 r. - powodzie w Bangladeszu w okresie od czerwca do września pochłonęły życie 4,5 tys. osób,

1998 r. - wezbrania rzek w Polsce i Czechach, zginęły 52 osoby,

2000 r. - listopadowa powódź w Hat Yai, największym mieście w południowej Tajlandii, śmierć poniosło 50 osób, ponad 10 tys. osób straciło dach nad głową.

2000 r. - listopadowa powódź po gwałtownych deszczach w Indonezji ze skutkiem smiertelnym dla 86 osób.

(lista będzie uzupełniana - MK)